Rossiya Sibir mintaqasida, Irkutskda, nomaʼlum etiologiyali pnemoniyadan vafot etgan ayolning oʻlimidan soʻng, unga tegib kelgan odamlarda ikkita turli virus aniqlandi. Rossiya sogʻliqni saqlash sohasidagi nazorat departamenti (Rospotrebnadzor) laboratoriya tadqiqotlari natijalarini tasdiqladi, ular ikkita kishida COVID-19 infeksiyasi va yana ikkitasida rinovirus mavjudligini koʻrsatdi. Shu bilan birga, boshqa hech qanday infeksiya belgisi aniqlanmadi.
Bu holat olimlar va sogʻliqni saqlash sohasidagi mutaxassislar orasida muhokama uygʻotdi, chunki ikkita keng tarqalgan virus bir vaqtning oʻzida faol boʻlgan. Irkutsk mintaqasidagi ayol pnemoniyadan aziyat chekardi, uning dastlabki sababi shifokorlar uchun noaniq edi. Bemorni holati yomonlashib, oʻlimga olib keldi. Shundan soʻng, sogʻliqni saqlash organlari uning oilasi, qoʻshnylari va boshqa aloqador shaxslarni tekshirishni boshladi.
Laboratoriya testlari toʻrtta kishining yuqori darajada zararlanganligini aniq koʻrsatdi: ikkitasi COVID ga, ikkitasi esa rinovirusga ijoba berdi. Rasmiy vakillar bu ikki virusdan tashqari boshqa kasalliklar aniqlanmaganini taʼkidladilar. Bu maʼlumot muhim, chunki nomaʼlum etiologiyali pnemoniya hollarida koʻpincha turli taxminlar paydo boʻladi, ammo bu yerda faqat shu ikki virus faollashgan.
Ushbu hodisa mumkin boʻlgan laboratoriya incidenti kontekstida koʻrib chiqilmoqda. Garchi rasmiy bayonotda laboratoriya avariyasi bevosita tilga olinmagan boʻlsa-da, mahalliy munozamalarda bu viruslarning tarqalishiga olib kelishi mumkin boʻlgan laboratoriya xatosi masalasi koʻtarilmoqda. Rossiyada pandemiya davrida koʻplab laboratoriyalar ishlamoqda, va rinovirus oddiy shamollashning keng tarqalgan sababidir. Ikki virusning bir vaqtda mavjudligi sogʻliqni saqlash tizimi uchun qoʻshimcha yukni keltirib chiqarishi mumkin.
COVID-19 va rinovirus haqida
COVID-19 SARS-CoV-2 virusi tomonidan keltirib chiqariladi va asosan nafas yoʻllari tomchilari orqali yuqoriga oʻtadi. Simptomlar isitma, oşik, nafas olish qiyinlashuvi, charchoq va taʼm yoki hidni yoʻqotishni oʻz ichiga oladi. Ogʻir holatlarda pnemoniya, kislorod tanqisligi va poliorgan yetishmovchiligi rivojlanishi mumkin. Ushbu virus RNK asosida qurilgan va doimiy ravishda mutatsiyalanishi mumkin. Vaksinalar va antivirus dorilari mavjud boʻlsa-da, yangi variantlarga qarshi himoya pasayishi mumkin. Infektsiya davri odatda 5 dan 14 kungacha davom etadi.
Rinovirus oddiy shamollashning asosiy sababidir. U ham RNK viruslariga kiradi va burun hamda tomoqni zararlaydi. Uning simptomlari yengilroq: burun tomchilashi, hapshirish, tomoqni qichishish va biroz isitma. Koʻpgina hollarda u oʻzi oʻtib ketadi. Biroq, bolalar, keksa odamlar yoki immuniteti zaif odamlar uchun u past nafas yoʻllarigacha yetib borib, bronxit yoki pnemoniyaga sabab boʻlishi mumkin. Rinovirusning yuzdan ortiq turi mavjudligi toʻliq profilaktikani qiyinlashtiradi. Maxsus vaksin mavjud emas, davolash simptomlarni yengillashtirishga qaratilgan.
Ikkala virus ham havo yoʻllari orqali yuqori oʻtadi. Bir kishining ikkala virus bilan bir vaqtda yuqishi yoki turli oila aʼzolarining yuqishi mumkin, chunki ularning zararliligi yuqori. COVID-19 yanada xavfliroq boʻlishi mumkin, rinovirus esa odatda yengil shaklda kechadi, lekin ular birgalikda nafas olish muammolarini kuchaytirishi mumkin.
Salomatlik uchun xatarlar va keyingi ehtiyot choralari
Irkutsk kabi sovuq iqlimda bu viruslar qish mavsumida tez tarqalishi mumkin. Nomaʼlum etiologiyali pnemoniya hollarda aniq tashxis qoʻyish uchun har doim laboratoriya tadqiqotlari talab etiladi. Sogʻliqni saqlash boshqa infeksiyalar topilmaganidan mamnunlik bildirdi, ammo monitoringni davom ettirish zarurligini taʼkidladi. Fuqarolarga maska kiyish, qoʻlni yuvish va odamlar toʻplanishlaridan saqlanish kabi oddiy ehtiyot choralariga rioya qilish tavsiya etiladi.
Bu incident viruslar istalgan vaqtda faollashishi mumkinligini eslatadi. Laboratoriyalarda biotekinik xavfsizlik qoidalariga qatʼiy rioya qilish kelajakda bunday holatlar takrorlanmasligi uchun juda muhimdir. Mahalliy hokimiyatlar aloqalarni kuzatib borishni va zarurat tugʻilsa, karantin yoki davolashni tashkil etishni davom ettirishi kerak. Fuqarolarga oʻz simptomlarini diqqat bilan kuzatib borish va zudlik bilan shifokorga murojaat qilish tavsiya etiladi. Umuman olganda, Irkutskdagi holat ikkita keng tarqalgan virusning bir vaqtda faollashishi misolidir, bu oʻz vaqtida tekshirish va aniq maʼlumot berish orqali oldini olish mumkin.