Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev zoʻravonlik va taʼqibotdan zararlangan shaxslar uchun ijtimoiy xizmatlar tizimini yanada takomillashtirishga qaratilgan yangi qonunni imzoladi.
«Oʻzbekiston Respublikasining baʼzi qonunchilik aktlariga taʼsirlar kiritish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida, taʼqibot va zoʻravonlikdan zararlangan shaxslar uchun ijtimoiy xizmatlar tizimini yanada takomillashtirish munosabati bilan» nomli ushbu qonun 2025-yil 10-iyunda Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilingan va 2026-yil 9-iyulda Senat tomonidan tasdiqlangan.
Qonunning kirish qismida soʻnggi yillarda Oʻzbekiston ayollarning zoʻravonlik va taʼqibotdan himoyasi hamda zarar koʻrgan ayollar va ularning navbatdagi farzandlari uchun ijtimoiy xizmatlar tizimini yaratish maqsadida institutsional va huquqiy asoslarni mustahkamlash boʻyicha faol ish olib borganligi koʻrsatilgan.
Xususan, Oʻzbekiston Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya agentligi zoʻravonlik va taʼqibotdan zararlangan ayollar va bolalar bilan ishlash uchun vakolatli organ sifatida tayinlandi. Shuningdek, ularga ijtimoiy xizmatlar koʻrsatilishini tartibga soluvchi qonunchilik hujjatlari qabul qilindi. Bu ushbu agentlikning vakolatlarini qonunchilikda aniqlashtirish, shuningdek, zarar koʻrgan ayollar va ularning bolalari uchun taqdim etiladigan ijtimoiy yordam va xizmat turlarini belgilash zaruriyatini tugʻdirdi.
Yangi qonunga koʻra, Ijtimoiy himoya agentligi huzuridagi hududiy reabilitatsiya va adaptatsiya markazlarida turgan ayollar yoʻqotilgan hujjatlarni almashtirish uchun biometrik pasportlar (shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar) hamda nikoh va tugʻilish guvohnomalarining nusxalarini olishda davlat fuqarolik toʻlovlaridan ozod qilinadi. Tegishli tuzatishlar Fuqarolik kodeksiga va Davlat fuqarolik toʻlovi toʻgʻrisidagi qonunga kiritildi.
Bundan tashqari, «Inson» ijtimoiy xizmatlari markazlariga zoʻravonlik va taʼqibotdan zararlangan ayollar uchun notarius tomonidan tasdiqlanganlarga teng boʻlgan vakolatnomalarni tasdiqlash huquqi berildi, bu esa ular yoʻqotilgan bank kartalarini tiklash uchun tijorat banklariga murojaat qilishlari kerak boʻlganda talab qilinadi. Ushbu qoida Fuqarolik kodeksiga va Notariat toʻgʻrisidagi qonunga ham qoʻshildi.
Qonun zoʻravonlik va taʼqibotdan zararlangan ayolga maxsus markazda olti oygacha turishga ruxsat berib, Zoʻravonlik va taʼqibotdan ayollarni himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunning 28-moddasiga oʻzgartirish kiritadi. Zararlanni maxsus markazga joylashtirish va undan chiqarish tartibi Oʻzbekiston Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.
Hujjat shuningdek, davlat hisobidan yuridik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi qonunni oʻzgartirib, bunday yordam olish huquqiga ega fuqarolar kategoriyalarini va koʻrib chiqiladigan ish turlarini kengaytiradi. Xususan, zoʻravonlik va taʼqibotdan zararlangan va ushbu qonun bilan nazarda tutilgan zoʻravonlik yoki taʼqibot holati boʻyicha tergov organlariga, dastlabki tergov organlariga yoki sudlarga murojaat qilganlar davlat tomonidan moliyalashtiriladigan yuridik yordam olish huquqiga ega boʻladi.
Qonun davlat yuridik yordami zoʻravonlik va taʼqibotdan zararlangan ayollar va ularning navbatdagi bolalari uchun nafaka talab qilish, bolani taʼminlash uchun qoʻshimcha xarajatlar, yashash joyidan foydalanish huquqini yoʻqotishni tan olish va chiqarib yuborish, otaning mavqeini aniqlash yoki ota-ona huquqini yoʻqotish, bolaning yashash joyini aniqlash, bolaning u bilan aloqa tartibini belgilash, ajrashish, mulkni boʻlish, noqonuniy egallangan mulkni qaytarish, mulk zararlarini qoplash, ishga qaytish va maoshni talab qilish masalalari boʻyicha yordam olishi mumkinligini nazarda tutadi.
Shuningdek, qonun davlat yuridik yordam olish huquqiga ega ayollar zoʻravonlik yoki taʼqibot boʻyicha sud shikoyatini topshirganida, sud ularning soʻrovi bilan tegishli toʻlovlardan ozod qilishi mumkin. Ish boʻyicha qaror chiqarilmasdan oldin sud tomonidan ish koʻrilayotganligini tasdiqlovchi sertifikat yoki maʼlumot berilishi mumkin.
Qonun rasman eʼlon qilingan zahotdan kuchga kiradi.