Bank tizimidagi naqd pul bilan ishlash tartibi boʻyicha yangi koʻrsatma loyihasi doirasida Markaziy bank yangi banknotlar va tangalar chiqarilishi haqidagi maʼlumotlarni, shu jumladan ularning xususiyatlarini ommaviy axborot vositalarida ularning tarqatilishidan kamida bir hafta oldin eʼlon qilishni taklif qildi.
Jamoatchilik muhokamasiga taqdim etilgan hujjatga koʻra, yangi pul belgilari dizayni Markaziy bank kengashining qarori bilan tasdiqlanadi, bu esa Senat Oliy Majlisi bilan kelishilganidan soʻng amalga oshiriladi. Aynan shu qaror chiqarish muddatlarini, shuningdek, yangi banknotlar va tangalar haqidagi maʼlumotlar eʼlon qilinadigan sanalarni belgilaydi.
Banknotlar va tangalar rasman tasdiqlangandan soʻkeyin, Markaziy bank hududiy boʻlinmalarga va tijorat banklariga ushbu belgilarning himoya elementlari va xususiyatlari haqida maʼlumot berish, shuningdek, birinchi chiqarishni tashkil etish boʻyicha tavsiyalar berish majburiyatini oladi.
Pul belgilarini dizayn va tarkibiga oid talablar
Loyiha pul belgilari tashqi koʻrinishiga qatʼiy talablarni qoʻyadi. Banknotlar va tangalarda raqamli nominal, nashrchi nomi — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, dizayn tasdiqlangan yili va davlat ramzlaridan biri majburiy mavjud boʻlishi kerak. Shuningdek, yolgʻon pulni oldini olish uchun maxsus himoya elementlari nazarda tutilgan.
Banknotlar uchun qoʻshimcha ravishda nomini yozma shaklda koʻrsatish, seriya, raqam, ular nominal qiymatda qabul qilinishi haqidagi yozuv va yolgʻon pul ishlab chiqarish uchun javobgarlik toʻgʻrisidagi ogohlantirish koʻrsatilishi talab etiladi. Dizayn Oʻzbekistonning oʻziga xosligini aks ettirishi kerak, bu mamlakat tarixi, uning yutuqlari, tabiat va milliy hamda madaniy qadriyatlar bilan bogʻliq tasvirlarni joylashtirish imkonini beradi.
Xususan, mamlakat hududida tugʻilgan va jahon faniga katta hissa qoʻshgan odamlarni tasvirlashga ruxsat berilgan. Agar pul belgisida bino yoki inshootlar tasvirlangan boʻlsa, ularning nomlari ham uning ustida koʻrsatilishi kerak. Barcha yozuvlar davlat tilida lotinografiya yordamida amalga oshirilishi lozim.
Bundan tashqari, loyihada materiallar talabi belgilangan: banknotlar va tangalar inson sogʻligʻi uchun xavfsiz boʻlgan xom ashyodan tayyorlanishi kerak.
Naqd pul aylanishini tashkil etish
Yangi pul belgilari uchun qoidalaridan tashqari, hujjat naqd pul aylanishining butun jarayonini tartibga soladi. Markaziy bank banknotlar va tangalarni chiqarish, ularni banklarga oʻz vaqtida yetkazib berish va turli nominaldagi pul belgilari yetarli miqdorda aylanda turishini taʼminlash masʼuliyatini zimmasiga oladi.
Markaziy bankning hududiy boshqarmalari mintaqalardagi naqd pul aylanishining holatini nazorat qilish va banklarga zarur naqd mablagʻlar mavjudligini kafolatlashi kerak. Tijorat banklari esa oʻz navbatida naqd pul tushishi va chiqishi boʻyicha operatsiyalarni tahlil qilish, kelajakdagi ehtiyojni bashorat qilish va mijozlarga ularning hisoblaridagi mablagʻlar bilan taʼminlash majburiyatini oʻz zimmasiga oladi. Buning uchun banklar har oy naqd pul aylanishi prognozlarini tayyorlashlari kerak.
Ehtiyoj yuzaga kelsa, mablagʻlar Markaziy bankning «Naqd pul elektron maydoni» deb nomlangan dasturiy kompleks orqali banklar oʻrtasida qayta taqsimlanadi. Loyiha shuningdek, naqd pul zaxiralari shakllantirish normalari, ularni banklar va Markaziy bankning hududiy boshqarmalari oʻrtasida tashish tartibi, shuningdek, eskirgan yoki hisob-kitoblarga yaroqsiz boʻlgan banknotlarni yoʻq qilish tartibi boʻyicha meʼyorlarni belgilaydi.
Ushbu loyiha boʻyicha takliflar va fikrlar 2026-yil 31-avgustgacha qabul qilinadi.