Toshkentda, Oʻzbekistonda kichik va mikrogidroelektr stansiyalarini qurish uchun taxminan 3000 ta potentsial hudud aniqlandi. Shu bilan birga, energiya vazirligining birinchi oʻrinbosari Umid Mamadalimanov Uzbekistan 24 telekanaliga bergan intervyusida ushbu joylarning 2500 dan ortigʻi allaqachon auktsionga chiqarilganini maʼlum qildi.
Mamadalimanovning soʻzlariga koʻra, Prezident Shavkat Mirziyoyev 19-avgustda kichik gidroenergetika rivojlanishiga bagʻishlangan alohida uchrashuv oʻtkazib, idorachilarga kichik va mikroGES potensialidan foydalanish orqali elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmini oshirishni topshirdi.
Loyihalar amalga oshirilishidan oldin ular qoʻshimcha texnik va iqtisodiy baholashlardan oʻtadi. Mutaxassislar obʼektlarning samaradorligini, yetarli suv oqimi mavjudligini va yillik elektr energiyasi ishlab chiqarishni kamida 40–50% darajasiga yetkazish imkoniyatini oʻrganadilar. Bu ish gidroenergetika ilmiy-tadqiqot instituti bilan hamkorlikda ilmiy asosda olib boriladi.
Loyihalar uchta toifaga boʻlinadi. Birinchi toifa kerakli suv bosimi mavjud boʻlgan hududlarni oʻz ichiga oladi va bu loyihalar birinchi navbatda amalga oshirilishi rejalashtirilgan. Ikkinchi toifada bosimni oshirish uchun gidravlik inshootlarni modifikatsiya qilishni talab qiladigan mavjud kanallar boʻyidagi loyihalar boʻladi. Shuningdek, gidravlik konstruksiyalarni oʻzgartirish va suv oqimini tartiblash orqali qoʻshimcha potensial yaratilishi mumkin boʻlgan hududlarga eʼtibor qaratiladi.
Mamadalimanov shunday dedi: «Biz hamma narsani shu uchtoifaga ajratamiz va loyihalarning jozibadorligini qayta baholaymiz. Bu moliyalashtirish uchun imkoniyatlar yaratadi, ularni tadbirkorlar uchun yanada jozibador qiladi va raqobatni taʼminlaydi».
Energiya vazirligi baʼzi hududlarni auktsionda joylashtirishga yondashuvni oʻzgartirishni ham nazarda tutmoqda. Hozirda har bir kichik GES odatda alohida taklif etiladi, hatto bir nechta stansiyalar bir xil suv oqimi boʻylab joylashgan boʻlsa ham. Vazirlikning birinchi oʻrinbosari tadbirkorlar bitta kanallarda besh yoki oltita gidroelektr stansiyasini qurishga qiziqish bildirganini maʼlum qildi. Shu sababli, vazirlik bir suv oqimi boʻylab joylashgan toʻrtta yoki beshta stansiyani yagona loyiha portfeliga birlashtirishni taklif qilmoqda.
Bunday usul loyiha ishlab chiqish xarajatlarini kamaytirish va moliyalashtirishni osonlashtirish kutilmoqda. Bundan tashqari, Energiya vazirligi tadbirkorlar GES qurish haqiqiy niyati boʻlmagan holda hududlarni sotib olishi holatlarini oldini olishni rejalashtirmoqda. Mamadalimanov auktsionlarda hududlar deyarli nol qiymatga sotib olinadigan holatlarni eslatdi.
U shunday dedi: «Bu aniq ravishda asosiy maqsad gidroelektr stansiyasida elektr energiyasi ishlab chiqarish emas, balki yer egasligini olish boʻlganini anglatadi». Bunday holatlarni oldini olish uchun minimal narx chegarasi belgilandi. Shuningdek, auktsion gʻoliblarini sotib olingan loyihadan uning bevosita maqsadiga — GES qurish va elektr energiyasi ishlab chiqarishda foydalanishga majbur qiladigan oʻzgartirishlar rejalashtirilmoqda.
Bunga parallel ravishda, Oʻzbekiston kichik GESlar uchun jihozlarni oʻz ishlab chiqarishini rivojlantirmoqda. Mamadalimanov maʼlumotlariga koʻra, Uzbekhydroenergo egalikidagi va 40 MW gacha quvvatdagi kichik va mikroGES uchun jihozlar ishlab chiqaradigan zavod toʻliq quvvatda ishlamoqda. Prezident shuningdek idorachilarga mahalliy mutaxassislarni oʻqitish va yangi kichik GESlar qurishda oʻzbek jihozlaridan foydalanishni kengaytirish boʻyicha koʻrsatma berdi.
Energiya vazirligining birinchi oʻrinbosari xulosa qilib dedi: «Bugun Oʻzbekiston bunday imkoniyat yarattiki, mikrogidroelektr stansiyalari atrofida amalda alohida sanoat shakllandi. Endi biz bu tajribani mintaqalarda tarqatish boʻyicha alohida takliflar taqdim etamiz».
