Биологик препарат «BioVak Y24» «Yuma Green» корхонаси ва маҳаллий олимлар томонидан тажриба майдонларида синовдан ўтказилмоқда. Бу тажриба Қорақалпоғистон Республикасида бўлиб ўтди, бу ерда олий таълим, фан ва инновациялар вазири Қўнғиротбой Шарипов ҳам тажриба билан таниш бўлди.
Тажриба ва қўллаш миқдори
Давлат раҳбарининг тавсиясига биноан, Қорақалпоғистон Республикаси Элликқалъа туманидаги «Борли» ҳудудида деградацияга учраган 3 гектар ерда «BioVak Y24» қўлланилмоқда. Бу ерда 5 фоизлик шўрланган сув билан ғўза етиштирилмоқда. Бундай тажриба шўрланган ерларда экин етиштириш ва ҳосилдорликни ошириш учун янги агротехнологияларни жорий этишга асос бўлади.
Лойиҳа ва инфратузилма
Инновацион ривожланиш агентлиги томонидан молиялаштирилган бу лойиҳанинг умумий қиймати 4,9 миллиард сўмни ташкил этади, жумладан, давлат илмий дастурлари доирасида 1,07 миллиард сўм ажратилган. Корхона йилига 2000 тоннадан 3000 тоннагача доривор ўсимликлар хомашёсини чуқур қайта ишлаш имкониятига эга. Шунингдек, доривор ўсимликлар экстрактлари асосида биологик фаол моддаларни олиш учун замонавий илмий лаборатория базаси ташкил этилиб, 15 та янги иш ўрни яратилди.
Препаратнинг агротехник афзалликлари
Сўнгги йилларда «BioVak Y24» препарати қўлланилган ҳолатларда асосий экин турлари бўйича юқори натижалар қайд этилди. Препарат ўсимлик илдиз тизимини 2-3 баробар кўпроқ ривожлантиради. У қуруққотишга қарши яхши ҳимоя сифатида илдизларнинг 1–1,5 метр чуқурлигигача етиб боришини таъминлайди, бу эса ер остидаги табиий намлик ва озуқа қатламини ўзлаштиришга ёрдам беради. Шунингдек, у экстремал иссиққа чидамли бўлиб, ёзнинг энг иссиқ пайтида ҳам ўсимликнинг чангланиш хусусиятини сақлаб қолади ва стресс ҳамда ўсимлик гул ташлашининг олдини олади.
Иқтисодий ва вақт самарадорлиги
Бундан ташқари, препарат вегетация даврида ҳосил етилиш муддатини 20-25 кунга қисқартиради, бу етиштирувчилар учун вақт ва ресурсларни тежаш дегани. Иқтисодий жиҳатдан ҳам муҳим натижалар қайд этилган: пахта экувчи хўжаликларда анъанавий ҳосилга қўшимча 15 центнер ҳосил олинган, бу ҳар гектардан 12 миллион сўм қўшимча даромад ва 11,2 миллион сўм соф фойдага эришишга сабаб бўлди. Буғдой етиштиришда эса ҳосилдорлик анъанавий 60 ц/га дан 80 ц/га дан юқори кўрсаткичга кўтарилган, бу эса ҳар гектардан 6 миллион сўм қўшимча даромад ва 5,4 миллион сўм соф фойдани келтириб чиқарди.
Республика бўйлаб синовлар ва касалликларни олдини олиш
Препарат 2024-2025 йил мавсумларида республиканинг барча ҳудудларидаги фермер хўжаликларида муваффақиятли синовдан ўтди. Масалан, Қорақалпоғистоннинг Беруний туманида ушбу биопрепарат қўлланилиб, гектаридан 60-68 центнер ҳосил олинган. Дўлдан талафот кўрган далаларда эса 43 ц/га ҳосил олишга эришилди. Препарат помидор ва бошқа полиз экинларида учрайдиган вирус ва замбуруғли касалликларнинг олдини олишда ҳам катта аҳамиятга эга. «BioVak Y24» билан ишлов берилган майдонларда касаллик қўзғатувчилар бартараф этилиб, ўсимлик иммунитети мустаҳкамланади. Натижада, ҳатто касалланган ўсимликлар ҳам даволаниб, соғлом, сифатли ва витаминларга бой ҳосил беради.
Илмий асослар ва келажак йўналишлари
Илмий кузатувлар шуни кўрсатдики, бу биопрепарат ўсимликнинг эндоген гормонал балансини оптималлаштириб, стресс омилларига қарши адаптив қобилиятини кескин оширади. Биринчидан, илдиз тизимининг 1-1,5 метргача чуқурлашиши агрофизика нуқтаи назаридан ўсимликнинг автоном сув таъминотига ўтишини англатади, бу суғориш ресурслари чекланган шароитда ҳосилдорликни сақлашнинг яхши илмий усули ҳисобланади. Иккинчидан, препаратнинг фунгицид ва бактерицид хусусиятлари кимёвий воситаларга нисбатан селектив афзалликка эга бўлиб, тупроқдаги фойдали микрофлорани бузмаган ҳолда, фақат патогенларга қарши биотик тўсиқ яратади. Бу кўрсатадики, замонавий агросаноат илм-фансиз ривожлана олмайди ва Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги экстенсивдан интенсив, илм-фанга асосланган тараққиёт йўлига ўтмоқда, бунда сув танқислиги шароитида сувдан ҳар қатрасини тежаш муҳим ҳисса ҳисобланади.
