SpaceX kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Starship raketasi issiqlik qalqoni nazariy jihatdan Elon Muskning tez va qisqa muddatli uchish imkoniyatiga ega to'liq qayta ishlatiladigan apparatni yaratish rejalariga eng jiddiy to'siqlardan biri bo'lishi mumkin.
Sinov parvozidan keyingi baho
NASAning uchta sobiq tadqiqotchisi oxirgi sinov paytida issiqlik himoya tizimida aniqlangan shikastlanishlar hozirgi texnologiya maqsadga yetishdan uzoq ekanligini ko'rsatadiki, bu natijaga kelib bo'lmaydi.
Bu xavotirlar 24-iyulda bo'lib o'tgan Starshipning o'ttizinchi sinov missiyasidan so'ng yuzaga keldi. Indiya okeanida kemaning qo'nishidan so'ng olingan yuqori sifatli tasvirlar, apparat suvda bo'lgan vaqtda issiqlik qalqon panellarida sezilarli yoriqlar va shikastlanishlar borligini ko'rsatdi.
Mutaxassislarning fikricha, tizim atmosferaga kirish paytida kemaning parchalanishining oldini olgan bo'lsa-da, kuzatilayotgan shikastlanishlar joriy konstruksiya tezkor qayta ekspluatatsiya qilish uchun mos kelmasligini ko'rsatadi.
Himoya tizimining funksiyalari
Panellar Yer atmosferasiga kirish paytida hosil bo'ladigan juda qizg'in plazmadan Starshipni himoya qilish uchun mo'ljallangan issiqlik himoya tizimi (TPS)ning bir qismidir. Bu texnologiya Elon Muskning kosmik parvoz xarajatlarini keskin kamaytirish va Oy hamda Marsga tez-tez missiyalar tashish rejalarini amalga oshirish uchun juda muhimdir.
Starship NASAning Artemis dasturida ham markaziy rol o'ynaydi, chunki u uni astronomlarni Oy sirtiga yetkazish uchun rejalashtirmoqda. Oxirgi parvozdagi muvaffaqiyatga qaramay — kemaning avvalgi sinovlar kabi portlamasdan okeanga butun holda tushishi — mutaxassislar issiqlik panellari holati tufayli tezkor ko'p marta ekspluatatsiya qilish imkoniyati haqida shubhalanmoqda.
Mutaxassislarning tizim haqidagi fikri
NASAning sobiq bosh maslahatchisi va kosmik siyosat bo'yicha maslahatchisi Charles Miller Bloomberg nashriga mavjud issiqlik himoya tizimi SpaceX maqsadlari uchun chaqaloqlik yo'li ekanligini bildirib, «Hozirgi issiqlik himoya tizimi yetarli emas va chaqaloqlik yo'lidir» deb ta'kidladi. Miller qo'shimcha qilib: «Siz to'liq qayta ishlatishga erishishingiz mumkin, lekin u tezkor bo'lmaydi».
Miller o'z tahlilini NASAning sobiq tadqiqotchisi Daniel Raski (issiq qalqon materiallari bo'yicha mutaxassis) va agentlikning sobiq kosmonavti Charles Kamarda bilan birgalikda taqdim etdi.
Muskning muammoni tan olishi
Sinovdan so'ng Elon Musk X nashrida SpaceX Indiya okeanidagi Starshipni qutqarish uchun kemani yuborishini ma'lum qildi. Uning so'zlariga ko'ra, apparat missiya davrida issiqlik qalqonining ishlashi haqida muhim ma'lumot beradi.
SpaceX Starshipni dunyodagi birinchi to'liq qayta ishlatiladigan raketasi sifatida ishlab chiqmoqda. Loyiha shuni nazarda tutadiki, kemaning o'zi va Super Heavy vositachisi har bir uchishdan keyin qaytib keladi va bir necha soat ichida yana uchishi mumkin.
Biroq, Musk avvalroq issiqlik qalqoni dasturning eng katta texnik muammolaridan biri ekanligini tan olgan edi. O'tgan yilning sentyabr oyida All-In podkastida nutqida u: «Kemaning to'liq qayta ishlatilishiga erishish uchun issiqlik qalqoni ustida hali ko'p ish qilish kerak» deb aytgan edi.
SpaceX kompaniyasi mutaxassislarning tanqidiga izoh bermadi.
Avvalgi texnologiyalar bilan taqqoslash
Miller, Raski va Kamardning fikricha, Starshipda ishlatiladigan panellar NASAning eski kosmik shattlida qo'llanilganlarga o'xshaydi. SpaceX tarkib haqida batafsil ma'lumot bermagan bo'lsa-da, Raski ular kosmik shattllarda ishlatilgan narsalarning evolyutsiyasi bo'lgan keramik materialdan tayyorlangan deb taxmin qiladi.
Avval bu panellar har bir parvozdan so'ng ko'pincha almashtirish yoki tiklashni talab qilardi. Mutaxassislar uchun bunday tekshirish va ta'mirlash jarayoni SpaceXning yuqori chastotali uchish maqsadiga mos kelmas edi. Raski: «Ehtimol, sezilarli miqdordagi tekshiruvlar, ta'mirlar va almashtirishlar talab qilinadi» deb ta'kidladi. U shuningdek, SpaceX tomonidan astronomlarni Xalqaro kosmik stansiyaga (ISS) yetkazish uchun ishlatiladigan Dragon kapsulasining issiqlik qalqoni materialini ishlab chiqishda ishtirok etgan.
U xulosa qildi: «Ular buni bir necha kun yoki hafta ichida qila oladilar, lekin bu siz qaytarib, tozalab, quyma va yana uchiradigan mashinaga o'xshamaydi».
Loyihalar uchun mumkin bo'lgan oqibatlar
Millerning bahosiga ko'ra, bu muammo SpaceXning Starlinkning kelajakdagi versiyalarini sekinroq tempda ishga tushirishiga to'sqinlik qilmasligi kerak. Biroq, mutaxassislar kompaniyaning sun'iy intellekt (AI) ma'lumotlar bazasi markazlariga yo'naltirilgan millionlab sun'iy intellekt (AI) sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy intellekt sun'iy int
